[cc foto]
Het aantal daklozen dat een uitkering aanvraagt en krijgt, neemt toe. Tot nu toe leken de gevolgen van de recessie in Nederland mee te vallen. Wel ontslagen, maar nog geen leegstaande huizen en tentenkampen zoals in de VS. Stijgt het aantal daklozen nu ook hier door de kredietcrisis?
Voor: Haags Straatnieuws
Tekst: Jeroen Stam
“Het aantal aanvragen voor een daklozenuitkering zien wij toenemen en ook het aantal toewijzingen groeit”, vertelt Peter Schotte. Hij beoordeelt dagelijks uitkeringsaanvragen van dak- en thuislozen voor een daklozenuitkering. Schotte werkt als bijstandsconsulent bij de dienst Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) van Den Haag, afdeling Dak- en Thuislozen. Daarnaast is hij columnist bij Haags Straatnieuws. Een daklozenuitkering is bedoeld voor mensen zonder vaste woon- of verblijfplaats. Hier vallen ook mensen onder die op wisselende adressen, bijvoorbeeld bij kennissen of familie, onderdak krijgen. Een daklozenuitkering is eigenlijk een bijstandsuitkering, waarvan achttien procent wordt ingehouden omdat er geen woonlasten zijn.
“Onze klanten komen bij ons aan het loket nadat ze op straat zijn komen te staan en zonder inkomen zitten.” Schotte voert financieel beheer voor zijn klanten, en probeert ze in samenwerking met het Centraal Coördinatie Punt (CCP) en de GGD zo snel mogelijk weer op eigen benen laten staan. “We verwijzen mensen altijd door naar het Centraal Coördinatiepunt, dat ze aanmeldt voor een plek in de maatschappelijke of tijdelijke opvang, dat hen psychische bijstand biedt en eventuele verslavingsproblematiek in kaart brengen. Wij zorgen nadrukkelijk alleen voor de financiële kant. We brengen de schulden in kaart – die er veelal zijn – en verstrekken een daklozenuitkering. We werken hier met een team van elf bijstandsconsulenten, en per medewerker verwerken we momenteel zo'n drie à vier nieuwe aanvragen per week. Met elf medewerkers begeleiden we momenteel 550 tot zeshonderd klanten. Momenteel hebben we ruim zestig cliënten met een lopende uitkering méér dan een maand of vijf geleden.”
[cc foto]
Kwetsbare groepen
Terug naar het begin. De val van de Britse bank Northern Rock in 2007 luidde een periode van ongekende economische terugval in, al zou het nog een heel jaar duren voordat de gevolgen van die crisis voor iedereen zichtbaar zouden worden. Dat gebeurde pas in de zomer van 2008, toen de Amerikaanse banken Fannie May en Freddie Mac in grote problemen kwamen doordat de aflossingen op hun ‘subprime’ hypotheken (risicovolle leningen aan arme, Amerikaanse huizenbezitters) in steeds grotere mate niet meer werden ingelost. Deze banken hadden miljoenen van deze hypotheken uitstaan, nadat de president Clinton in het gouden, laatste decennium van de vorige eeuw bij de banken had aangedrongen op het verstrekken van hypotheken aan mensen met de laagste inkomens. Iedere Amerikaan moest een eigen huis bezitten, was zijn gedachte, om zo eigen vermogen te laten opbouwen. Dat zou de consumentenbestedingen nog verder opdrijven en zou dus goed zijn voor de economie. Sindsdien zijn tal van banken, beleggingsfondsen, autofabrikanten, verzekeringsmaatschappijen, kleinere en grotere bedrijven wereldwijd in grote problemen gekomen en zijn de beurskoersen gekelderd. Nederland is sterk afhankelijk van de internationale handel en leeft sinds november 2008 dan ook officieel in een recessie aldus de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) in november 2008. Na een periode van grote welvaart lijken de gouden tijden nu definitief voorbij. In de VS zijn uitzettingen van huiseigenaren die hun hypothecaire verplichtingen niet meer na kunnen komen, aan de orde van de dag. Aan de rand van steden verrijzen inmiddels enorme tentenkampen, waarin op straat gezette gezinnen bivakkeren. Hoe is dat in Den Haag?
“In zijn algemeenheid merken we in Den Haag nog niet zoveel van de crisis. Daar is ook een verklaring voor. Den Haag is een ambtenarenstad, anders dan bijvoorbeeld havenstad Rotterdam, dat door deze crisis veel zwaarder getroffen wordt.” Dat zegt Bert van Alphen. Hij is als Haagse wethouder van Welzijn, Volksgezondheid en Emancipatie onder meer verantwoordelijk voor het gemeentelijke beleid ten aanzien de opvang van dak- en thuislozen. Hij is op de hoogte van de toename van het aantal daklozenuitkeringen in het eerste kwartaal, vergeleken met het laatste kwartaal van vorig jaar. “Den Haag merkt de gevolgen later, en de golfbewegingen zijn dan al afgevlakt. We zijn dus goed in staat dit op te vangen. Toch ziet de gemeente Den Haag al wel een toename van het aantal daklozenuitkeringen. We anticiperen daarop, en bereiden ons ook goed voor op de latere gevolgen van de crisis.” Hij vervolgt: “Ik ben eigenlijk blij dat deze groep mensen zich nu al meldt bij het loket van de SZW, want nu kunnen we ze gepaste hulp aanbieden, zij hoeven dus niet op straat te slapen. Daarnáást nemen we nu ook al maatregelen om te voorkómen dat mensen op straat komen te staan. We hebben als gemeente besloten veel te investeren in scholing en opleiding, om mensen zo lang mogelijk aan het werk te houden en te voorkomen dat ze wellicht dakloos raken. Ten slotte gaan we de groep mensen die nú al gebruik maakt van een bijstandsuitkering, weer aan het werk helpen door ook hen gepaste en intensieve scholing en begeleiding aan te bieden. Er zal voor de gemeente Den Haag in de toekomst minder geld beschikbaar zijn door deze crisis, dat is een feit. Maar we hebben met elkaar afgesproken, dat dat niet ten koste mag gaan van deze kwetsbare groepen!”
Complexe samenleving
Als de gemeente een toename ziet in het aantal daklozenuitkeringen, ligt de vraag voor de hand of de organisaties die zich in Den Haag bezig houden met de opvang van daklozen die toename ook zien. Het Leger des Heils vangt op verschillende locaties dak- en thuislozen op, in zowel crisisopvang als beschermd wonen-initiatieven. Directeur Johan Koeman: “Ten aanzien van de economische recessie kunnen de extra mensen die zich bij ons melden, vooralsnog op één hand worden geteld. Dat komt, in mijn ogen, doordat dak- of thuisloos worden nooit een momentopname is. Aan dak-, maar met name thuisloos worden, gaan veel zaken vooraf. Geld, hoe belangrijk ook, is daar maar een onderdeel is. Het hebben van een familiekring, de manier waarop je woont, sociale vaardigheden, het aan kunnen gaan van relaties en de genoten opvoeding wegen veel zwaarder dan alleen maar werk of inkomen. We zien over het algemeen wel dat er toename is van het aantal mensen dat dak- of thuisloos wordt. We hebben inmiddels veel voorzieningen geopend, waardoor we de doorstroom van mensen naar andere faciliteiten hebben kunnen verbeteren. Maar de druk op de dag- en nachtopvang is gelijk gebleven, ondanks de verbeterde doorstroom. Dat is dus een toename, al heeft die andere oorzaken dan alleen deze crisis. Zaken als de complexe samenleving, eisen die op de arbeidsmarkt aan mensen worden gesteld, veel striktere regels ten aanzien van het niet betalen van huur en dientengevolge op straat gezet worden, individualisering van de samenleving met als gevolg vereenzaming. Dat zijn zaken die invloed hebben op dakloosheid. Mensen zijn ook meer in financiële problemen gekomen doordat ze te makkelijk geld konden lenen. Er is dus meer aan de hand dan alleen de crisis die we nu ervaren.”
En wat is volgens Peter Schotte van SZW de oorzaak van de groei in het aantal daklozenuitkeringen? “Deze mensen komen uit een groep die ik het grote, grijze circuit noem. Mensen die zich tijdens de economische hoogconjunctuur prima staande wisten te houden met tijdelijke baantjes via uitzendbureaus, in de Westlandse kassen, schoonmaak of bouw. Het zijn laag opgeleide mensen, die zich met beperkte vaardigheden op de arbeidsmarkt bewegen. Ze wonen vaak op kamertjes of bij anderen in. Het marktsegment waaruit zij hun inkomsten betrokken, is nu aan het opdrogen. Dat deze groep nu in de problemen komt, baart me zorgen. Ik voorzie dat de aanwas van cliënten nog verder zal toenemen.” Ziet
Bram Schinkelshoek, directeur van de Kessler Stichting, deze toename ook? “Ik kán die toename niet zien, ik zou dat alleen kunnen afmeten aan de toestroom op de voorzieningen in het Passantenverblijf, onze nachtopvang. En die zit iedere nacht vol, zomer of winter, ongeacht deze crisis. Maar de cijfers van SZW verbazen me niet, en ik verwacht wel degelijk een toename. Zeker in de groep die Peter Schotte benoemt zullen harde klappen vallen. Op die mensen wordt als eerste bezuinigd. Ze hebben vaak toch al weinig buffer, en als er dan iets gebeurt, zit je snel in de penarie.” Hoe anticipeert de Kessler Stichting, die ook dak- en thuislozen opvangt, hierop?
[cc foto]
Bed, bad en brood
Schinkelshoek: “Dat zal niet eenvoudig zijn, omdat daar kosten mee zijn gemoeid. En de recessie raakt niet alleen de mensen die een gedeelte of hun hele inkomen kwijtraken, maar ook de overheid. De AWBZ is al een tijd onderhevig aan bezuinigingen, en we ondervinden de gevolgen daarvan sinds begin dit jaar.” Op grond van de AWBZ, de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten, kunnen mensen bijzondere ziektekosten vergoed krijgen, zoals kosten van langdurige opname in een instelling of ziekenhuis. Schinkelshoek: “Het is bijna onmogelijk geworden om mensen met ‘alleen’ psychosociale problemen in aanmerking te laten komen voor een AWBZ-indicatie. Ik vind dit een schande, en een doorn in het oog, omdat de overheid daarmee feitelijk ontkent dat die psychosociale problematiek een grote en belangrijke oorzaak is van dak- of thuisloosheid. Een heel klein lichtpuntje is dat het CIZ, het indicatie-orgaan voor AWBZ-indicaties, sinds 1 mei bij een ernstig vermoeden van een psychiatrische aandoeningen een AWBZ-indicatie afgeeft voor een half jaar. Het is namelijk niet altijd eenvoudig door middel van een diagnose aan te tonen dat de cliënten die zich melden voor opvang een psychiatrische stoornis hebben. We hebben nu een half jaar de tijd om aan die eis te voldoen. Cliënten zonder een AWBZ-indicatie vallen onder de Wmo-begeleiding.” Wmo is de Wet maatschappelijke ondersteuning. Deze is in plaats van de Welzijnswet, de Wet voorzieningen gehandicapten (WVG) en delen van de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) gekomen. Niet de overheid maar de gemeenten voeren de Wmo uit. Schinkelshoek: “Het Wmo-budget is beperkt waardoor de financiële druk groot is voor ons. Gelukkig is er ook goed nieuws. Samen met HaagWonen, een grote woningcorporatie in de regio Haaglanden, hebben we het project Sesam gestart. Hierbij bezoeken we preventief mensen in de Schilderswijk die hun huur niet meer betalen. Samen met hen lossen we hun problemen op. En we hebben veel geïnvesteerd in nazorg, om te voorkomen dat mensen die na een periode van dakloosheid weer onder dak zijn gekomen, alsnog in de problemen komen. Daarvoor hebben we onze organisatie sterk geprofessionaliseerd.” Allemaal positieve zaken, maar Bram Schinkelshoek besluit met een schokkend bericht. “Ik maak me zorgen want ik verwacht dat de Kessler Stichting dit jaar met een negatief resultaat zal afsluiten. En dat zal voor het eerst zijn sinds 2004! Zet deze recessie door, en blijft de overheid onze budgetten korten, dan moeten we sterk gaan bezuinigen. Van het bieden van bed, bad, brood, begeleiding en budgetbeheer gaan we dan terug naar bed, bad en brood. We gaan dan – overdreven gezegd - vijf jaar terug in de tijd. Dat is een enorme kapitaalvernietiging en een toename van menselijk leed!”
Trackback link
Trackback link: http://www.subscript.nl/pivot/tb.php?tb_id=212
